[მანანა აბაშიძე]
ამ დღეებში ძალიან საინტერესო მოვლენები ვითარდებოდა ამერიკასა და თურქეთს შორის. თუმცა, ის რაც მოხდა, მხოლოდ ორ ან თუნდაც სამ კონკრეტულ ქვეყანას შორის ვიწროდ განსახილველი არ არის. ეს აშკარად, ბევრად უფრო ვრცელი და მნიშვნელოვანი საკითხია. 5 მარტს გავრცელდა ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ აშშ-ს საერთაშორისო საქმეთა კომიტეტმა სომხების გენოციდის შესახებ რეზოლუცია მიიღო. რეზოლუციით, 1915-17 წლებში ოსმალეთის იმპერიის ტერიტორიაზე სომხების მკვლელობებს გენოციდის კვალიფიკაცია მიეცა. ”ბი-ბი-სი”-ს ინფორმაციით, რეზოლუციის მიღების სასარგებლოდ ხმა მისცა 23 კონგრესმენმა ხოლო 22 წინააღმდეგი იყო. ამის შემდეგ ანკარამ ელჩიც კი გაიწვია ვაშინგტონიდან-კონსულტაციებისთვის... გარდა ამისა, თურქეთის ხელისუფლებამ ოფიციალურად წუხილიც კი გამოთქვა იმის გამო, რომ დოკუმენტის მიღება არამარტო გაართულებს აშშ-სა და თურქეთის ურთიერთობებს, არამედ ზიანს მიაყენებს ანკარასა და ერევანს შორის ურთიერთობების ნორმალიზებას. თუმცა, დასავლური მედია იმასაც აღნიშნავდა, რომ კონგრესის ერთი კომიტეტის - თუნდაც, საგარეო საქმეთა - მიერ მიღება ამ რეზოლუციის საბოლოოდ მიღებას არ ნიშნავდა. ამის შემდეგ ის კონგრესში უნდა განეხილათ. თეთრი სახლის რეაქცია მყისიერი იყო. უკვე მეორე დღეს, ცნობილი გახდა, რომ ბარაქ ობამას ადმინისტრაციამ აშშ-ს კონგრესის ლიდერებთან დოკუმენტთან დაკავშირებით შეთანხამებას მიაღწია - რეზოლუცია, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის დროს სომეხთა მასობრივ განადგურებას აღიარებდა, წარმომადგენელთა პალატაში კენჭისყრისთვის არ გავა. ამის შესახებ “რია ნოვოსტი” იუწყებოდა. ინფორმაცია ქართული საინფორმაციო საშუალებებითაც გავრცელდა. რას ნიშნავდა ეს ყველაფერი? განსაკუთრებით, თუ გავიხსენებთ, რომ ბოლო პერიოდში თურქეთთან დაკავშირებით დასავლეთში გაჩნდა მოსაზრება, რომელიც მარტივად ასე ჟღერს: ”დასავლეთმა თურქეთი დაკარგა”. შეიძლება თუ არა ვივარაუდოთ, რომ ამერიკამ თურქეთს ერთგვარად, ”ყვითელი ბარათი აუწია”? ეს კითხვა განსაკუთრებით ადვილად ჩნდება თუ იმასაც გავიხსენებთ, რომ სულ რამდენიმე დღის წინ თურქეთში უმაღლესი ჩინის სამხედროები დააპატიმრეს. არადა, ცნობილია - ყოველ შემთხვევაში, ასე მიიჩნევენ ექსპერტები - რომ თურქეთის არმიაში ძალიან ძლიერია პროამერიკული განწყობები. განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით, ”პრესა.გე”ზურაბ მარშანიას - საქართველოს დიპლომატიური მისიების ყოფილ ხელმძღვანელს ბალტიის ქვეყნებსა და უკრაინაში - ესაუბრა. რეზოლუციის შემდგომი ბლოკირება მოხდა, მაგრამ თავისთავად, საინტერესოა ისიც, რომ ის მიღებულ იქნა თუნდაც, კონგრესის საგარეო საქმეთა კომიტეტის მიერ. რა ხდება, რამ განაპირობა ასეთი დოკუმენტის გაჩენა?
-ამ საკითხის წამოწევაში მოულოდნელი და ახალი არაფერია. მისი განხილვა ახლა არ დაწყებულა. უკვე დიდი ხანია ეს პროცესი დაიწყო და გრძელდება სხვადასხვა ქვეყნების პარლამენტებში - ღიადაც და კულუარულადაც. გავიხსენოთ, რომ რამდენიმე წლის წინ საფრანგეთის პარლამენტმაც მიიღო მსგავსი გადაწყვეტილება. ეს საკითხი ყველაზე უფრო წინ წავიდა საფრანგეთსა და ამერიკაში რაც იმაზე მიუთითებს, რომ სომხური ლობი სწორედ იქ მუშაობს ყველაზე უფრო სერიოზულად და პროდუქტიულად. თავისთავად, შემთხვევითი არც ესაა, რადგან სომხური დიასპორა სწორედ ამ ქვეყნებშია ფინანსურად - შესაბამისად, პოლიტიკური ზეგავლენებითაც - ყველაზე უფრო ძლიერი. ასე რომ ამ საკითხის წინ წამოწევა ლოგიკური იყო. იმავდროულად, ნათელი იყო, რომ შემდგომი მსვლელობა ამ დოკუმენტს არ მიეცემოდა. თურქეთისთვის ეს მეტისმეტად მტკივნეული საკითხია, რადგან ისინი გენოციდის ფაქტს უარყოფენ. მათი თქმით, ყველაფერი, რაც გასული საუკუნის დასაწყისში მოხდა, პირველი მსოფლიო ომით იყო განპირობებული. იმ დროს, თურქეთსა და რუსეთს შორის საომარი მოქმედებები მიმდინარეობდა. რუსეთს ოკუპირებული ჰქონდა თურქეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი და მათ შორის, სომხებით დასახლებული ნაწილიც. ფაქტობრივად, ოსმალეთის იმპერიაში სომხები ფრონტისპირა ტერიტორიებზე იყვნენ. რუსეთი იქ დასახლებულ სომხებში აღვივებდა იმის იმედს, რომ ისინი განთავისუფლდებოდნენ თურქეთისგან და თავისუფლებას, დამოუკიდებლობას მოიპოვებდნენ. რით დასრულდა ეს ყველაფერი, კარგად ვიცით - არნახული ტრაგედიით რომელმაც, სხვადასხვა მონაცემებით, მილიონამდე ადამიანი იმსხვერპლა. თურქეთი არ უარყოფს ამ ძალადობის ფაქტს, მაგრამ ამბობს, რომ ეს არ იყო გენოციდი და ყველაფერი მხოლოდ ფრონტისპირა რაიონებში გახორციელებული საომარი მოქმედებები იყო. მათი თქმით, მიზანმიმართული მკვლელობები არ ყოფილა - როგორც, ვთქვათ, ჰოლოკოსტის შემთხვევაში; უბრალოდ, მოხდა სომხური მოსახლეობის დეპორტაცია ფრონტისპირა რაიონებიდა, რათა რუსეთს ისინი ანტითურქულ საქმიანობაში არ ჩაეთრია. თურქეთისგან განსხვავებით, სომხეთი მიიჩნევს, რომ ეს მოვლენები გენოციდი იყო. სხვათაშორის, ის რაც მოხდა, მთლიანად აკმაყოფილებს გაეროს მიერ, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მიღებული, გენოციდის განმსაზღვრელი დოკუმენტის ყველა მოთხოვნას. გენოციდის განსაზღვრა ხომ სწორედ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მოხდა - მოსახლეობის განადგურება ეროვნული ნიშნით. როდესაც კონგრესის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტმა ზემოთ ხსენებული რეზოლუცია მიიღო, მსოფლიოს სხვადასხვა მედიასაშუალებები იხსენებდნენ, რომ ბარაქ ობამამ გენოციდის აღიარების პირობა ჯერ კიდევ წინასაარჩევნო პერიოდში დადო. სხვათაშორის, ეს ჰილარი ქლინთონმაც გაიხსენა და აღნიშნა, რომ მას შემდეგ ”ვითარება არსებითად” შეიცვალა... ამ განცხადებიდან და ძალიან სწრაფი რეაგირებიდან გამომდინარე, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ამერიკამ ამით თურქეთს უბრალოდ, ერთგვარად, ”ყვითელი ბარათი აუწია?” პრინციპში, ეს კითხვა თავისთავად გაჩნდება, თუ თურქეთის მიერ ბოლო დროს წარმოებულ პოლიტიკას გავიხსენებთ. ამას კი იმასაც დავამატებთ, რომ რამდენიმე დღის წინ თურქეთში უმაღლესი ჩინის სამხედროები დააპატიმრეს არადა, ცნობილია - ყოველ შემთხვევაში, ასე მიიჩნევენ ექსპერტები - რომ თურქეთის არმიაში ძალიან ძლიერია პროამერიკული განწყობები.
- ადვილი შესაძლებელია ასეც იყოს! თუმცა, როგორც ამბობენ, ჯოხს ორი ბოლო აქვს. თუ ეს მართლაც, ერთგვარი გაფრთხილება იყო თურქეთისთვის, მაშინ ისიც უნდა იყოს გათვალისწინებული, რომ თურქეთი შეიძლება კიდევ უფრო მეტად ჩამოსცილდეს ამერიკას. ამის რეალური საფრთხეა. ბოლო პერიოდში ეს განსაკუთრებით თვალშისაცემი გახდა. თურქეთის ხელისუფლებაში ზომიერი ისლამისტების მთავრობაა, რომელიც მოსახლეობის მხარდაჭერით სარგებლობს. მოგვწონს თუ არა, ფაქტია, რომ მათ გამარჯვება დემოკრატიული არჩევნებით მოიპოვეს - ხელისუფლების უზურპაცია მათ არ მოუხდენიათ. შესაბამისად, თუ თქვენი ვარაუდი სიმართლეა და ამ დოკუმენტს, მართლაც ”ყვითელი ბარათის” ფუნქცია ჰქონდა, მაშინ ამ ბოლო დღეებში განვითარებულმა მოვლენებმა შესაძლოა, ურთიერთობები კიდევ უფრო გაამწვავოს. თან უკვე ისიც ცნობილია, რომ ოფიციალურმა ანკარამ უკვე ელჩიც კი გაიწვია საკონსულტაციოდ. ეს ყველაფერი, რა თქმა უნდა, დამაფიქრებელია, შემაშფოთებელია და მათ შორის – ჩვენთვისაც, რადგან ეს ყველაფერი ჩვენს რეგიონში ხდება -შავი ზღვის აუზში. თან, თურქეთიც და ამერიკაც ჩვენი პარტნიორები არიან. თუმცა, მე ამ ყველაფერს ცოტა სხვაგვარად შევხედავდი: ვფიქრობ, ამერიკა თურქეთს კი არ აჩვენებს ყვითელ ბარათს, არამედ, ორივე ერთად სწორედ ჩვენ გვაჩვენებს ”ყვითელ ბარათს”. თუნდაც იმიტომ, რომ ჩვენ ვართ რეგიონის ერთ-ერთი ყველაზე სუსტი სახელმწიფო შავი ზღვის აუზში. მოგეხსენებათ, რეგიონში ნებისმიერ რყევას, სწორედ ყველაზე სუსტი სახელმწიფო გრძნობს ყველაზე მტკივნეულად. შესაბამისად, ამ ყველაფერთან დაკავშირებით, ჩვენს დიპლომატიას ძალიან დინჯი, დაფიქრებული მოქმედება მართებს. საჭიროა ძალიან სერიოზული და ღრმა, საექსპერტო ანალიზი მოვლენათა შესაძლო განვითარებებისა. ჩანს, რომ პროცესები რომლებიც ვითარდება, საქართველოსთვის პოზიტიური არ არის. ამიტომ, რისკები ძალიან ზუსტად უნდა იყოს გათვლილი. თუ გავითვალისწინებთ, რომ თურქეთი სამხრეთ კავკასიაშიც საკმაოდ მნიშვნელოვანი მოთამაშეა, როგორ შეიძლება შეეხოს ეს საქართველოს?
- ეს, ძალიან მარტივი სქემაა, რომ აქ შეიძლება პირდაპირ, ყოველგვარი მინიშნებების გარეშე ითქვას, რომ მსგავსი პროცესები თურქეთისა და რუსეთის კიდევ უფრო მეტ დაახლოებას გამოიწვევს... რას უქადის ეს ჩვენს სახელმწიფოს... ალბათ ყველას კარგად ახსოვს, რა მოუტანა რუსულ-თურქულმა ალიანსმა 1921 წლის თებერვალში საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას. მოკლედ, ეს ნათელია და მინდა, რომ ამაზე ყურადღება უპირველეს ყოვლისა, ხელისუფლებამ და საგარეო პოლიტიკურმა უწყებამ გაამახვილოს. დღეს, ისე როგორც არასდროს, საჭიროა კონსოლიდაცია საგარეო პოლიტიკური საფრთხეების წინაშე არა სიტყვით, არამედ – საქმით. |
.jpg)
